تبلیغات
کانون وکلای جوان ایران - حاشیه‌نشینی و رابطه آن با بزهكاری
چهارشنبه 13 مرداد 1389

حاشیه‌نشینی و رابطه آن با بزهكاری

   نوشته شده توسط: داود محمدی فر    


با مرور اخبار مربوط به وقوع جرایم و بررسی آنها می‌توان به آثار مخرب حاشیه‌نشینی در اطراف شهرها پی برد؛ هنوز فریاد ''كمك'' از سوی كودكان و نوجوانان آسـیـب‌دیده این مناطق به گوش می‌رسد، درحالی‌كه خانواده‌های آنها به طور معمول درآمدی بسیار پایین داشته و قادر نیستند حتی از پس ضروری‌ترین مخارج روزمره برآیند.
بـدیـهـی اسـت گـسـتـرش شـهـرنـشـیـنی كه حاشیه‌نشینی از عواقب آن است یكی از علت‌های مـهم در افزایش جرم‌زایی است. افزایش آسیب‌های اجتماعی كه زمینه ساز گسترش حیطه جرم زایی است بخش جدایی‌ناپذیر حاشیه‌نشینی محسوب می‌شود.‌در این گزارش تلاش شده است تا حاشیه‌نشینی و علت و معلول‌های آن از نگاه مسئولان قضایی، حقوق‌دانان و استادان دانشگاه مورد بررسی قرارگیرد.
كـارشـنـاسـان اجـتـمـاعی معتقدند اشتغال كاذب، فرهنگ نـامـتـجانس، نبود الگوی مناسب آموزش و پرورش، بیسوادی و كم‌سوادی از ویژگی‌های مناطق حاشیه‌نشین است.‌
با نگاهی كوتاه به وضعیت موجود پرونده‌ها در دادسراها و دادگاه‌ها می‌توان پی‌برد كه بخش قابل تــــوجــهــــی از قــــربـــانــیـــان بزهكاری به حاشیه نشینان اختصاص دارد.
هــمــچــنـیــن بـسـیـــاری حاشیه‌نشینی را از عـوامل گـسـتــــــــــــــرش جــــــــــــــرم در هـرجـامـعـه‌ای مـی‌دانـند و اذعان می‌دارند باید برای ایــــن مــــوضــــوع كـــه در كلان‌شهرها بسیار به چشم می‌آید، چاره‌ای اندیشید.
با توجه به حاشیه‌نشینی كه فقر امكانات، بیكاری، وجود باندهای بزهكار و مجرم - كه گاه شـامـل مهاجران تازه وارد جویای كار است- را می‌توان زیر مجموعه آن تلقی كرد، در ذهن تــداعــی مــی‌شــود كـه قـانـون اسـاسـی بـر برخورداری تمام آحاد جامعه از حقوق یكسان تاكید دارد.
‌بـه اعـتقاد پژوهشگران حاشیه‌شهرها بیش از دیگر مـنـــاطـــق زمــیــنــه‌ســاز گـسـتــرش جرم‌زایی است. در مـواردی مـجـرمـان پرونده‌هایی كه جرم خود را در شهرهای بزرگ مرتكب می‌شوند برای فرار از قانون به حاشیه‌ها پناه می‌برند و چون نظارت قوی در این بخش‌ها كمتر مشاهده می‌شود، متخلفان و مجرمان به‌راحتی محیط زندگی مردمان ساكن در این مناطق را با ناامنی مواجه می‌كنند.
با توجه به این‌كه حاشیه‌نشینی از سویی معضل محسوب شده و از مناطق اصلی وقوع جرم در شهرها شناخته می‌شود و از سویی دیگر بر اساس قانون، افراد ساكن در این مناطق نیز باید از حقوق شهروندی كافی برخوردار باشند و به اندازه‌دیگر شهروندان، حق حیات در مـحـیـطـی سالم و دور از خطر را داشته باشند، وظیفه‌مسئولان برای زدودن این مناطق از حضور مجرمان حرفه‌ایی، همچنین آموزش و آشنایی مردم این مناطق با حقوق خود سنگین‌تر است.
توجه به علت و معلول‌ها در حاشیه‌نشینی
مـسـئــــولــیــــن قــضــــایــــی كــشــــور حــــــل پـــــدیـــــده حــاشـیــه‌نـشـیـنــی را ازجـمـلـه وظـایـف دستگاه‌های اجرایی دانسته و معتقدند حل این مشكل بدون توجه همزمان به علت‌ها و معلول‌ها، امكان پذیر نیست. همچنین نیاز به سیاست‌های حمایتی، ایجاد سازوكار مدیریتی كارآمد، مـشـاركـت‌هـای مـردمی و سازمان‌های غیردولتی و آموزش‌های مردمی را از جـمـلـه اقـدامـات مـنـاسـب بــرای بــرخـورد بـا پـدیـده حاشیه‌نشینی عنوان كرده اند.
جرم‌زایی از تبعات حاشیه‌نشینی است
رئیس كل دادگستری استان خراسان شمالی كه جرم‌زایی را از تبعات حاشیه‌نشینی می‌داند، می‌گوید: فقر و بیكاری از ویژگی‌های ثابت این مناطق است و گاه در یك منزل ۶ متری ۵ نفر زندگی می‌كنند.
به گفته احمد كیخسروی، توزیع موادمخدر در این مناطق شیوع بیشتری دارد.
وی گفت: برای مثال در حاشیه شهر بجنورد، هیچ یك از منازل دارای مجوز ساخت نیستند و عواملی از این قبیل حاشیه نشینی را گسترش می‌دهد.
آرمان‌های حاشیه‌نشینان برآورده نمی‌شود
یك استاد دانشگاه در این زمینه معتقد است: دولت بر اساس قانون اساسی و ضوابطی كه مسئولان اجرایی با آن روبه‌رو هستند باید با برنامه‌ریزی نسبت به حل مشكل حــاشـیــه‌نـشـیـنــی اقــدام كـنــد. ســامــان‌دهـی و اسـكـان حاشیه‌نشین‌ها راه‌حل این مشكل نیست؛ زیرا نظارت اجتماعی نسبت به آنها كم است.
عــلـــی نــجــفـــی تـوانـا مـی‌گـویـد: حاشیه‌نشینی نتیجه مهاجرت مردم از روستا به شهر یا از شهرهای كوچك به شهرهای بزرگ یا بعضاً از كشوری به كشور دیگر است كه فرد بعد از این‌كه برای تغییر شرایط اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی یا عدم امكان تامین زندگی در روستا یا شهر مورد نظر به محل جدید مسافرت می‌كند، چون امكانات لازم برای دستیابی به زندگی متناسب با شهرنشینان عادی را ندارد، به حاشیه می‌رود.
وی ادامه داد: مهاجرت برای یافتن شانس بیشتر در زندگی و دستیابی به شغل مناسب یا استفاده از امكانات شـهـری اسـت. مـطـالـعـات نـشـان‌دهـنـده این است كه آرمان‌های افراد حاشیه‌نشین برآورده نمی‌شود؛ زیرا مشكلاتی چون بیكاری، مسكن و تراكم جمعیت و مهم‌تر از همه مسائل مربوط به بزهكاری برای آنان وجود دارد.
نجفی توانا گفت: بیشترین میزان رشد حاشیه‌نشینی میان سال‌های ۱۳۴۵ تا ۱۳۵۵ تحت تاثیر تغییر هدف اقتصاد ایران ایجاد شد. علت هجوم مردم به شهرها و اسكان یافتن در حـاشـیـه‌هـا مـشـكـلات اقـتصادی است و ریشه‌آن در عدم برنامه‌ریزی مناسب برای نگه داشـتــن روسـتــایـیــان در روسـتـاهـا یـا شهرهای كوچك است..این استاد دانشگاه اظهارداشت: حاشیه‌نشینی به عنوان یك آفت متوجه جمعیت كشور است. مهاجران حاشیه‌نشین عمدتاً دارای مشكلات اعتیاد، روسپی‌گری، بزهكاری، بیماری‌های جسمی‌و روانی می‌شوند. در مـجـمــوع مـشــاركـت ایـن افـراد بـا بـرنـامـه‌هـای دولـت سازمان‌یافته نیست و این قشر به عـنـوان پـتـانـسیل آماده برای انحراف از ارزش‌های اجتماعی هستند.
‌وی تصریح كرد: بر اساس قوانین موجود به ویژه قانون اساسی وظایف ۳ قوه تقسیم شده است. در بحث حاشیه‌نشین‌ها قوه‌قضاییه به نسبت ۲ قوه نقش بسیار ناچیزی دارد؛ زیرا قوه‌قضاییه زمانی وارد عمل می‌شود كه جرمی روی داده است و با مجرمان بالفعل سروكار دارد، الـبـتــه از وظــایــف قــوه قضاییه پیشگیری از جرم نیز هست.
وی تاكید كرد: قوه‌مقننه با تــدویــن قــوانـیـن چـاره‌سـاز و كارساز باید قوه‌مجریه را كه از اهـــرمـــی‌تـــریـــن وظـــایــفـــش - فقرزدایی- ملزم به انجام وظیفه كند.
نقش دولت در كنترل حاشیه نشینی
‌احـمـد بشیری، حقوق‌دان نیز معتقد است: در صورت انجام وظایف دولت برای كنترل حاشیه‌نشینی قوه‌قضاییه می‌تواند وظیفه اصلی خود؛ یعنی پیشگیری از وقوع جرم‌را راحت‌تر انجام دهد.
وی اظـهـــارداشـــت: اصـــل بـــر شــهـــرنــشــیـنــی و روستانشینی است و حاشیه‌نشین‌ها مردمی سر بار بر شهرنشینان و روستانشینان هستند و این نشان‌دهنده این است كه حاشیه‌نشینی پدیده‌غیرعادی جمعیتی محسوب می‌شود.
ایــن حـقــوق‌دان بــا اشـــــــــــاره بـــــــــــه عــــــلـــــــــــل حاشیه‌نشینی ادامه داد: به دلیل نبود امكانات زندگی سالم و مناسب برخی از مـردم روسـتا و شهرهای كـــوچـــك بـــه شــهــرهــای بـزرگ مهاجرت كرده و چــون بـا درآمـد مـحـدود توانایی زندگی در شهر را ندارند، ناچار در حاشیه‌شهرها ســاكــن شــده و اغـلــب بــــــه كــــــارهـــــای پـــســـــت رو مــــی‌آورنــــد. بــنــــابــــرایـــن، ریـشـه‌حـاشـیـه‌نـشـیـنی را باید در مـشـكـلات اقـتـصـادی، اجـتـماعی، امنیتی و غیره جست‌وجو كرد.
بـشیری با تاكید بر این‌كه علت نابسامانی مردم روستاها و شهرهای كوچك را باید از مسئولان جویا شد، گفت: راهكار این امر در قانون اساسی پیش‌بینی شده؛ اما عملی نشده است.
وی تصریح كرد: اختصاصاً همه‌مطالب فصل سوم قانون اساسی كه از اصل ۱۹ شروع و به اصل ۴۲ ختم می‌شود، به حقوق شهروندی مربوط است. در اصل۱۹ آمده كه مردم ایران از هر قوم و قبیله‌ای از حقوق مساوی برخوردارند و رنگ، نژاد و زبان سبب امتیاز نخواهد بود. همچنین در اصل ۲۰ قانون اساسی بیان شده همه‌افراد ملت اعم از زن و مرد در برابر حمایت قانون یـكـسـان هــســتــنــد و از همه‌حقوق انسانی، سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی با رعایت موازین اسلام برخوردارند.‌
این حقوقدان درباره وظایف نهادهای نظارتی برای جـلـوگـیـری از ایــجــاد مــحــل‌هــای امــن مـجـرمـان در حاشیه‌شهرها خاطرنشان كرد: نهاد نظارتی؛ یعنی دولت باید از محل بـــودجـــه‌عــمـــومـــی مــمــلـكــت بــرای رفــع مـشـكــلات حاشیه‌نشین‌ها اقدام كند و عمده‌ترین مشكل آنان؛ یعنی بیكاری را كه سرچشمه‌بسیاری از جرایم است، رفع نماید.
حاشیه‌نشینی، بی‌عدالتی در توزیع امكانات
غلام‌رضا رئیسی، حقوق‌دان نیز حاشیه‌نشینی را ناشی از نوعی بی‌عدالتی در توزیع امكانات و ثروت و نادیده گرفتن حقوق برخی از مردم دانست و گفت: اگر حقوق شهروندی آحاد جامعه به صورت برابر مورد توجه قرار می‌گرفت، دیگر امروز شاهد پدیده‌حاشیه‌نشینی نبودیم.
وی ادامه داد: حاشیه‌نشینی ریشه در ضعف كاركرد دولــت‌هــا دارد. یـكـی از اقـدامـات بـرای بـرخـورد بـا حاشیه‌نشینی پذیرفتن این امر است كه حاشیه‌نشین‌ها بخشی از جامعه و ذی‌حق هستند. دولـت باید بخشی از درآمدهای حاصل از مالیات را در سال به رفع معضل حاشیه‌نشینی اختصاص دهد و در پایان هر دوره نیز نتیجه‌گیری كند.
رئـیـسـی تصریح كرد: تقسیم بــرابــر امـكــانـات از سـوی دولـت راهـــكــــــار اصـــلــــــی بــــــرای رفــــــع حاشیه‌نشینی است و در غیر این صـورت حـاشـیـه‌نـشـیـنی سبب بروز اعمال مجرمانه می‌شود.
ایــن حـقـوق‌دان دربـاره‌نـهـادهـای نـظـارتـی بـرای جــلوگیری از مبدل شدن محل‌های حاشیه‌نشین به محیط‌های جرم‌زا تصریح كرد: نیروی انتظامی به تنهایی تـوانـایی رفع این معضل را ندارد و فقط بخشی از عكس‌العمل‌های پدیده‌حاشیه‌نشینی را می‌تواند تحت نظر داشته باشد. هر چند حضور پلیس در این مكان‌ها مفید است؛ اما تجربه نشان داده كه در سال‌های متمادی با برخورد پلیسی محض امنیت پایدار در جامعه برقرار نمی‌شود.
رئیسی اظهارداشت: با دیدگاه كلان و سازمان‌یافته مــــــی‌تــــــوان گــــــام‌هــــــای مــــثـــبـــتـــــی درجـــهـــــت رفـــــع چرخه‌حاشیه‌نشینی برداشت. سامان یافتن این امر با همكاری قوای‌قضاییه و مجریه امكان‌پذیر است.
وی تـصـــریـــح مـــی‌كــنـــد: پدیده‌مهاجرت روستاییان به شهرهای كوچك و شهرستان‌ها و از شهرهای كوچك به كلان شهرها و در كنار آن ایجاد فضاهای حاشیه‌نشین از جمله عوامل توسعه‌جرایم است.
بـه نـظـر مـی‌رسد حاشیه‌نشینی و زیست حاشیه‌ای واقعیتی است كه امكان از بین بردن آن بدون توجه به معلول‌ها وجود ندارد، از این رو باید به این سمت حركت كرد كه زیرساخت‌های لازم شهری، اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی در آنها توسعه‌یافته و نهادینه شود.
‌صاحب‌نظران معتقدند برای رفع هر معضلی باید علل اصلی بروز آن به طور علمی و واقع‌بینانه مورد جست‌وجو و كنكاش قرار گیرد تا راه‌حل و تلاش‌ها برای برطرف كردن این علل از شانس بیشتری برای مــوفــقـیـت بـرخـوردار بـاشـنـد. بـر اساس مطالعات و پــژوهــش‌هــای انــجــام شـده ازسـوی مـحققان، اسكان غیررسمی، حاشیه‌نشینی و زیست‌حاشیه‌ای پدیده‌هایی هستند كه رشد بالای جمعیت و تاثیرگذاری آن بر تـوسـعـه شـهـرهـا و ســكــونــتـگاه‌های پیرامون، تشدید مهاجرت بر اساس نداشتن صرفه اقـتـصــادی فـعــالـیــت‌هـا در بــخــش كـشـاورزی، ویـرانـی روسـتـاهـا، رشـد شــتــابــان كــلان‌شـهــرهـا و تـمـركـز امكانات و فرصت‌های اقتصادی، اجتماعی، بهداشتی، آموزشی بیشتر در آنها، ناموزونی شدید برنامه‌های توسعه و اجرای ناموفق برنامه‌ها‌، كاستی‌های برنامه‌ریزی در بخش شهری و مسكن به علاوه‌جنگ، خشكسالی، زلزله و سیل و... در بروز آن نقش دارند و این عوامل در نهایت موجب شده است تا در مجاورت شهرهای بزرگ و حتی در متن آنها مناطق و محله‌های حاشیه‌نشین و زیست حاشیه‌ای به‌وجود آید.

روزنامه ماوی

 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر