تبلیغات
کانون وکلای جوان ایران - قانونی كه اجرا نمی‌شود
چهارشنبه 13 مرداد 1389

قانونی كه اجرا نمی‌شود

   نوشته شده توسط: داود محمدی فر    

گفتگوی رزونامه همشهری با بهمن كشاورز وكیل دادگستری
                                        نهادها- زهرا رفیعی:
صدا‌وسیما تنها رسانه تصویری است كه می‌تواند با اكثر مردمان سراسر كشور به آسانی و با بیشترین فراگیری و تاثیر‌گذاری ارتباط برقرار كند.

كمتر خانه‌ای را می‌توان پیدا كرد كه در آن تلویزیون وجود نداشته باشد. همین یكه تاز بودن در برخی موارد باعث شده است كه این رسانه هر آنچه می‌خواهد پخش كند یا نكند؛ چیزی كه باعث دلخوری عده كثیری از مخاطبان شده و می‌شود. شكایت‌های خصوصی هم جای خود را دارد.

سال گذشته یك روز پس از انتخابات، مجمع تشخیص مصلحت نظام، جلسه‌ای درباره توهین و افترا در صدا‌وسیما تشكیل داد تا تغییراتی در اساسنامه این سازمان ایجاد كند. در این جلسه طرح الحاق یك ماده و ۵تبصره به قانون اساسنامه سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران، مصوبه مجلس شورای اسلامی كه مورد ایراد شورای نگهبان قرار گرفته بود مطرح و پس از بحث و بررسی‌های مبسوط در مورد پیشنهاد كمیسیون علمی، فرهنگی و اجتماعی مجمع تشخیص مصلحت نظام، یك ماده و ۲ تبصره به ماده ۳۰ افزوده شد. اما پس‌از گذشت یك‌سال هنوز آثاری از اجرایی‌شدن این قانون دیده نمی‌شود. گفت‌وگویی با بهمن كشاورز، حقوق‌دان و رئیس اتحادیه كانون‌های وكلای سراسر كشور در این باره انجام داده‌ایم كه از نظرتان می‌گذرد.

بهمن كشاورز در مورد طرح الحاق یك ماده و ۵تبصره به قانون اساسنامه سازمان صدا‌وسیما می‌گوید: گفته شده كه آبروی فرد مسلمان (و بهتر است بگوییم هر انسان) ارزشی در حد خون او یا حتی بیشتر از آن دارد. بنابراین لطمه زدن به آبروی افراد چیزی است در حد تعرض به تمامیت جسمانی ایشان یا سلب حیات ایشان. واضح است وقتی چنین تعرض و حمله‌ای از طریق و به وسیله‌ای فراگیر باشد كه تعداد بیشماری از آن مطلع شوند كوبنده‌تر و مخرب‌تر از حالتی خواهد بود كه این هتك حرمت صرفا به اطلاع عده محدودی برسد.

توهین، افترا، اشاعه اكاذیب یا تحریف سخنان افراد در صدا‌وسیما مصداق حالت دوم است؛ یعنی وقتی از این رسانه به كسی توهین شود یا علیه او اكاذیبی عنوان شود یا او را به ارتكاب عملی كه قانونا برای آن مجازات تعیین شده، متهم‌كنند، افراد بیشماری كه حداقل آنها جمعیت در اختیار دارنده تلویزیون و رادیو در ایران هستند از این ضایعه مطلع خواهند شد. بنابراین كاملا طبیعی است كه قانونگذار درصدد برخورد قانونی، ترمیمی و جبرانی با چنین حركتی باشد.

بهمن كشاورز می‌گوید: ماده واحده الحاقی به قانون اساسنامه صدا‌وسیما دربردارنده روش و مكانیزم تامین این حركت ترمیمی است.

در اجزای ماده واحده ۳ مرحله برای جبران این هجمات پیش‌بینی شده است. در مرحله اول فردی كه مورد هجمه و هتك حرمت قرار گرفته می‌تواند اعتراض خود را به صدا‌وسیما اعلام می‌كند. سازمان مذكور درصورت قبول ادعای فرد معترض باید ظرف ۲۴ساعت پاسخ وی را به‌صورت عادلانه در زمان حداقلی ۲ برابر زمان اصل مطلب كه از ۵ دقیقه كمتر نباشد در همان برنامه و همان ساعت و همان شبكه به‌طور مجانی پخش كند. در مرحله دوم اگر سازمان مذكور خواسته معترض را اجابت نكند معترض می‌تواند مطلب خود را برای رسیدگی به شورای نظارت صدا‌وسیما ( موضوع اصل ۱۷۵ قانون اساسی) اعلام كند.

این شورا مكلف است ظرف ۴۸ ساعت به مسئله رسیدگی كرده درصورت محق دانستن ذی‌نفع‌، مشروط به آنكه متضمن توهین و افتراء به كسی نباشد تا حداكثر ۲۴ ساعت پس از دریافت پاسخ، آن را پخش كند. قانونگذار شورای نظارت را مكلف كرده است تا سازوكار لازم برای اجرای این قانون را فراهم كند. اگر سازمان صدا‌وسیما از اجرای مصوبه شورای نظارت خودداری كند یا فرد معترض به‌نظر شورای نظارت اعتراضی داشته باشد، می‌تواند به دادگستری كه مرجع عام تظلمات است شكایت ببرد. دادگستری در شعبه خاصی كه به این منظور تشكیل می‌شود -و البته با توجه به زمان تصویب این قانون باید تا به حال تشكیل شده باشد- خارج از نوبت رسیدگی و اتخاذ تصمیم خواهد كرد.

صدا‌وسیما مكلف است نظر دادگاه را ظرف ۲۴ساعت اجرا كند و اگر نكرد مستنكف از اجرای حكم دادگاه محسوب و فرد تصمیم‌گیرنده در این مورد مجازات خواهد شد.

توضیح اینكه منظور از توهین به كار بردن الفاظ، عبارات، حركات یا علائمی است كه عرفا در ذهن شنوندگان یا خوانندگان یا بینندگان مفهوم وهن و تعرض حیثیتی را ایجاد كند و مرتكب این عمل طبق ماده ۶۰۸ قانون مجازات اسلامی به تا ۷۴ ضربه شلاق یا ۱ میلیون ریال جزای نقدی محكوم می‌شود.

منظور از افترا نیز آن است كه عملی كه در قانون برای آن مجازات تعیین شده به فرد نسبت داده شود. مجازات این عمل طبق ماده ۶۹۷ قانون مجازات یك ماه تا یك‌سال حبس و تا ۷۴ ضربه شلاق یا یكی از این دو مجازات است. اشاعه اكاذیب آن است كه مطالبی به قصد تشویش اذهان عمومی یا وارد كردن ضربه به اشخاص حقیقی یا حقوقی به دروغ نسبت داده شود. مجازات این عمل طبق ماده ۶۹۸ از ۲ ماه تا ۲سال حبس یا شلاق تا ۷۴ ضربه است.

منظور از استنكاف از اجرای حكم دادگاه این است كه فردی رای دادگاه را اجرا نكند. چنین فردی به موجب ماده ۵۷۶ قانون مجازات به انفصال از خدمات دولتی از ۱تا ۵ سال محكوم خواهد شد و همین مجازات نیز در مورد كسانی كه از اجرای اوامر كتبی دولتی یا اجرای قوانین مملكتی یا هر گونه امری كه از سوی مقامات قانونی صادر شده باشد جلوگیری كنند، مقرر است.

بهمن كشاورز در مورد سرپیچی مجریان از اجرای قانون می‌گوید: حتی استنكاف صدا‌وسیما از اجرای نظر شورای نظارت نیز می‌تواند موضوع ماده ۵۷۶ قانون مجازات قرار گیرد. به عبارت دیگر شاید بتوان گفت عدم اجرای دستور و تصمیم شورای نظارت بر صدا‌وسیما در جای خود مشمول ماده ۵۷۶ خواهد بود و پس از آنكه رای دادگاه نیز صادر شد و صدا‌وسیما آن را اجرا نكرد ایضا همین ماده نسبت به عمل آن شمول پیدا خواهد كرد. در این حالت چون رعایت تعدد در این مورد لازم می‌آید باید حداكثر مجازات یعنی ۵ سال انفصال داده شود.

این حقوق‌دان معتقد است كه پیگیری حقوق از دست رفته مخاطبان فقط منوط به‌نظر شورای نظارت بر صدا‌وسیما نیست. وی می‌گوید: آنچه در مراحل سه‌گانه قانون مطرح شده در نهایت به اجرای ماده ۵۷۵، احتمالا با رعایت تعدد جرم منجر می‌شود؛ یعنی اگر صدا‌وسیما به موقع نسبت به پخش پاسخ فرد ذی نفع اقدام نكند در نهایت امر از این بابت در معرض اجرای ماده ۵۷۶ قرار خواهد گرفت اما حتی اگر به موقع به پخش پاسخ اقدام كند فرد ذی‌نفع و متضرر از جرم توهین، افترا و... می‌تواند مستقیما به دادسرای عمومی مراجعه و اعلام شكایت كند و قضیه را ازجهت كیفری و نه از باب عدم‌درج و انتشار یا پخش در صدا‌وسیما پیگیری كند.

محاكمه شخصیت‌های حقوقی

مجازات‌های در نظر گرفته در قانون فقط برای شخصیت‌های حقیقی نیست مسئولان نیز بایستی پاسخگو باشند. بهمن كشاورز می‌گوید: تا جایی كه بحث عدم‌پخش پاسخ مطرح است، مقام تصمیم‌گیرنده‌ای كه مانع پخش پاسخ شده یا به‌رغم ابلاغ رای دادگاه یا نظر شورا، دستور را اجرا نكرده است به مجازات موضوع ماده ۵۷۶ حسب مورد با رعایت تعدد یا بدون رعایت آن - البته درصورتی كه در مرحله دوم مانع پخش شده باشد- محكوم می‌شود. اما درصورت توهین و افترا و نشر اكاذیب نیز نویسنده یا تهیه‌كنندگان مطلب و برنامه به همین نحو قابل مجازات هستند و طبعا مقام دستور‌دهنده به پخش نیز چه بسا قابل‌تعقیب و مجازات باشد.

شورای نظارت بر صدا‌وسیما براساس تصمیم مجمع تشخیص مصلحت موظف است برای تحقق وظایف مندرج در این قانون سازوكار لازم را فراهم كند ولی به گفته معاون صدای این سازمان آیین‌نامه قانون احقاق حق در دست تدوین است. اما وجود یا عدم‌وجود این آیین‌نامه دلیلی بر تعویق احقاق حق نیست. بهمن كشاورز در این‌باره می‌گوید: از یك سو در این قانون مطلبی از لزوم تدوین آیین‌نامه به وسیله صدا‌وسیما مشاهده نمی‌شود، بلكه شورای نظارت است كه باید سازو كار اجرای قانون را فراهم كند.

بنابراین عذر صدا‌وسیما در این مورد كاملا غیرقابل پذیرش است. البته شورای نظارت نیز اگر تا‌كنون سازوكاری فراهم نكرده در قبال این عدم‌اقدام خود پاسخگو است و خوب است كه به نوبه‌خود به ماده ۵۷۶ نظری داشته باشد. از سوی دیگر قانون كه پس از تصویب و برای اجرا ابلاغ شد باید اجرا شود و معاذیری از این قبیل به‌ویژه آنجا كه اصلا بحثی از آیین‌نامه در بین نیست، قابل استماع نخواهد بود. حتی اگر مقرر بود آیین‌نامه‌ای هم تدوین شود باز هم عدم‌تدوین و تصویب آن نمی‌توانست مانع از اعمال حقوق مردم شود.

قابل توجه این است كه به موجب اصل ۱۲۲ قانون اساسی حیثیت، جان، مال، حقوق، مسكن و شغل اشخاص از تعرض مصون است مگر در مواردی كه قانون تجویز كند.

قانونگذار قانون اساسی حیثیت را پیش از جان و مال بیان كرده است و این نشان می‌دهد كه از نظر قانونگذاران ما حیثیت مردم از جان ایشان مهم‌تر است. وی با اشاره به ماده ۵۷۰ قانون مجازات می‌گوید: حرمت و حیثیت مردم حقی است كه به موجب قانون اساسی برقرار شده و پاسداری از آن به‌نحوی كه در قانون مقرر شده برعهده همه مقامات و ماموران دولتی است. بنابراین چه بسا بتوان گفت هر گونه تعلل و مسامحه در اجرای قانون مورد بحث می‌تواند افراد ذی‌مدخل را در معرض مجازات ماده ۵۷۰ قرار دهد، صرف‌نظر از اینكه اشخاص متضرر از این جرم می‌توانند علاوه بر تعقیب كیفری، براساس قانون مسئولیت مدنی خسارات وارده را مستقلا از طریق دادگاه حقوقی مطالبه كنند.

تبعات اجرایی نشدن قانون

بهمن كشاورز، وكیل دادگستری در این باره می‌گوید: بدیهی است كه سازمانی كه با مالیات و پول مردم اداره می‌شود باید دربست در خدمت آنها باشد و در عین حال مردم بتوانند به آن اعتماد كنند.

نقل از روزنامه همشهری

 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر